De invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes (2021) en blikjes (2023) heeft geleid tot een afname van deze verpakkingen in het zwerfafval. Tegelijkertijd ervaren gemeenten een nieuw probleem: statiegeldzoekers die afvalbakken doorzoeken op zoek naar inwisselbare verpakkingen. Dit zorgt voor extra zwerfvuil op straat, beschadigde afvalbakken en hogere reinigingskosten. De vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) hebben IPR Normag daarom gevraagd de extra zwerfafvalkosten als gevolg van statiegeldzoekers in kaart te brengen. Dit onderzoek geeft een eerste, onderbouwde schatting van de financiële impact.
G4-gemeenten (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht)
2025
Hoewel statiegeld een waardevol milieumiddel is, heeft het in de praktijk ook een negatief neveneffect: zwerfvuil door statiegeldzoekers. Door het doorzoeken van openbare prullenbakken belandt afval vaker op straat. Voor sommige mensen, waaronder dak- en thuislozen, vormt het zoeken naar statiegeldverpakkingen een belangrijke inkomstenbron. Dat zorgt voor maatschappelijke baten, maar ook voor overlast, vooral in drukke binnensteden.
Gemeenten signaleren meerdere concrete effecten:
Dit leidt niet alleen tot een rommeliger straatbeeld, maar ook tot extra werk en kosten.
De belangrijkste kostenposten zijn:
De extra jaarlijkse kosten zijn ingeschat op basis van kostenbepalingen in Rotterdam en Amsterdam, die zijn geëxtrapoleerd naar de overige G4-gemeenten.
Totaal G4: circa € 9,4 miljoen per jaar aan extra zwerfafvalkosten als gevolg van statiegeldzoekers, wat gemiddeld neerkomt op zo’n €7,- per huishouden.
Het gaat hierbij om een onderbouwde eerste indicatie, die een realistisch beeld geeft van de financiële impact voor grote steden.
De problematiek concentreert zich in gebieden met een hoge zogenoemde verblijfsdruk: veel inwoners, bezoekers en forenzen die dagelijks gebruikmaken van de openbare ruimte. Meer mensen betekent meer afval, meer afvalbakken en een grotere aantrekkingskracht voor statiegeldzoekers. Dit vergroot de kans op zwerfvuil en schade.
De genoemde oplossingsrichtingen zijn geen uitkomst van het onderzoek, maar betreffen maatregelen die in de praktijk worden overwogen of beproefd.
Dit onderzoek maakt zichtbaar dat statiegeld, naast milieuwinst, ook structurele beheerkosten met zich meebrengt voor grote steden. Verdere verdieping, lokale doorrekening of beleidsvertaling kan helpen bij het maken van onderbouwde keuzes.